Frisgroen
Door Ingeborg Swart

Eén ei…

…is geen ei. Maar een enkel ei kan wel grote gevolgen hebben! Het paasweekend staat voor de deur. Dit is natuurlijk het ultieme moment om na te denken over eieren. Eieren om te eten, te zoeken, te kleuren, alle gekke dingen die wij mensen er mee doen. Ten minste, niet alleen wij doen dat.

Ook vogels gaan op de meest creatieve manieren met eieren om, vaak puur om te kunnen overleven. Dat roofvogels eieren van anderen eten is waarschijnlijk geen nieuws. Logisch ook, die mooie pakketjes vol voedingsstoffen, daar wil je gebruik van maken. 

Maar ook zoeken en kleuren gebeurt genoeg. Vaak om te voorkomen dat oudervogels voor de kuikens van anderen gaan zorgen. Kleurcodes zoals bijzondere spikkelpatronen kunnen ouders helpen om hun eieren te herkennen, bijvoorbeeld wanneer eieren per ongeluk uit het nest rollen en bij een buurman terechtkomen. Maar er kan ook opzettelijke sabotage in het spel zijn. De koekoek is daarvan het bekendste voorbeeld. Een vrouwelijke koekoek legt een ei in het nest van een andere vogel, en draagt daarmee de kosten van de zorg allemaal aan de ander over. Niet alleen gewoon als extra ei, maar het koekoeksjong komt net iets eerder uit dan de rest, waarna hij direct heel efficiënt de andere eieren uit de weg werkt. Daarnaast is hij groter dan de rest, en eist op die manier meer voeding op. Het gigantische rode vlak van zijn schreeuwende, open snavel werkt als een alarmsignaal voor de oudervogels. Soms vliegen die zich bijna letterlijk dood om voldoende voedsel voor de koekoek aan te voeren, terwijl hun eigen jongen al overleden zijn.

Een andere vogel heeft er dus enorm veel baat bij om koe-koekseieren op tijd te zien en weg te werken. Hij of zij moet het ei herkennen als anders dan de rest en dan overboord kieperen. Maar dat valt nog flink tegen! Koekoeken specialiseren zich namelijk in bepaalde vogelsoorten, zodat de eieren precies op die van de ander lijken. Ontstaat er door een mutatie een bepaalde afwijkende kleur in de eieren van de vogel van het nest, dan geeft dat hem tijdelijk een voordeel om zijn eigen eieren beter te herkennen. Het duurt vaak echter niet lang voordat een toevallige kleurschakering bij een koekoeksei iets voordeel geeft en ook die eieren weer steeds meer op het nieuwe ontwerp van de ander gaan lijken. Er gaan best een aantal generaties overheen, maar uiteindelijk staan de twee weer quitte en kunnen ze opnieuw beginnen aan de wapenwedloop.

Het zijn overigens niet alleen de koekoeken die zulke streken uithalen. Ook van zwaluwen is bekend dat ze af en toe eieren in andere nesten leggen. En sterker nog, die jongen werken ook direct de eieren van de eigenlijke bewoner van het nest aan de kant. Bijna vanaf het moment dat ze uitkomen gaan ze aan de slag. Ze wurmen zich onder een ander ei, zodat hij op hun rug rust, lopen achteruit naar de rand van het nest en laten het ei vallen. Zo voorkomen ze dat de ouders investeren in de andere jongen.

Of eitjes versieren met felle kleuren en bloemetjes heel natuurlijk is, dat misschien niet, maar kleurcodes op eieren, dat is absoluut een mooi voorbeeld van evolutie. Fijn Pasen!