Leren lezen en schrijven: ‘Mensen zijn blij dat ze zichzelf nu beter kunnen redden’

Beilen - Het project ‘Letter voor Letter’, dat vorig jaar werd gelanceerd in de provincie Drenthe om aandacht te vragen voor laaggeletterdheid, krijgt dit jaar een vervolg in de gemeente Midden-Drenthe. 1 op de 7 mensen hebben daar moeite met lezen en schrijven. En dat brengt schaamte, onzekerheid maar ook allerhande problemen met zich mee.

Om de omvang van de problematiek rond laaggeletterdheid te kunnen bevatten, is er volgens Marlijn Eendhuizen, lokaal coördinator van de bibliotheken Midden-Drenthe, allereerst een stuk bewustwording nodig. ‘Als ik mensen vertel dat er in Nederland 2,5 miljoen personen van 16 jaar en ouder zijn die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen en/of geen of nauwelijks digitale vaardigheden hebben, vallen de monden open. Zoveel? Ja.’

Trucs

Vaak heeft de omgeving van laaggeletterden dat niet eens in de gaten, omdat zij zich trucs eigen hebben gemaakt en smoezen verzinnen om dat te verbloemen.  Dat gebeurt vaak uit schaamte, aldus Marlijn. ‘Ze durven er dan niet voor uit te komen. Maar deze mensen kunnen geholpen worden. Om dat te kunnen doen moeten we ze eerst wél kunnen bereiken. Vandaar het project ‘Letter voor Letter’.’

Dat project werd vorig jaar gestart in de hele provincie Drenthe, begeleid door de zangers René Karst en Carola Smit. Om zo laaggeletterden over de streep te trekken, zich bij te laten scholen op het gebied van lezen, schrijven, rekenen en/of  digitale vaardigheden. Dit jaar is de gemeente Midden-Drenthe aangewezen als pilot-gemeente om ‘Letter voor Letter’ voort te zetten via concerten van René Karst. Dat gebeurt in Zalencentrum Het Kompas in Smilde, in Buurtcentrum De Raat in Beilen en het Annie Londo Buurthuis in Westerbork.  

1 op de 7

Marlijn: ‘In Midden-Drenthe is 1 op de 7 inwoners laaggeletterd. Dat komt neer op ongeveer 2400 mensen. In deze gemeente is draagvlak om dat aan te pakken. Zo hanteert Midden-Drenthe het Lokaal Onderwijsbeleid, ‘Een leven lang leren’. Vandaar dat de pilot start in deze gemeente. De bedoeling is ‘Letter voor Letter’ vervolgens op lokaal niveau ook neer te zetten in andere Drentse gemeenten.’

Want laaggeletterdheid kan, benadrukt Marlijn, voor problemen zorgen. ‘Je moet bijvoorbeeld toch veel lezen op een dag. Neem de post. Als je formulieren omtrent zaken als toeslagen niet kunt lezen, loop je inkomsten mis. En als je op je werk niet kunt lezen, kun je ook daar in de moeilijkheden komen. Maar ik ken ook een verhaal van een jonge vader die tijdens het voorlezen terecht werd gewezen door zijn zoontje. ‘Nee papa, dat staat er niet’. Dat zijn confronterende momenten.’

Gezellige avond

Schaamte is dus een groot obstakel om daar iets aan te doen. ‘Vandaar’, gaat Marlijn verder, ‘deze concerten. De insteek is hier niet van ‘oh, probleem!’, maar het moet een gezellige, ongedwongen avond worden om op die manier laaggeletterdheid uit de taboesfeer te halen, bespreekbaar te maken en er tenslotte sámen iets aan te doen. Dat gebeurt in de bibliotheken via het Taalhuis. Dat is niet alleen voor de laaggeletterden zelf, maar ook voor bijvoorbeeld werkgevers of instanties die met hen te maken hebben. Het Taalhuis staat onder meer voor training, signalering en herkenning.’  

Tijdens de concerten zijn er mensen die hun eigen verhaal vertellen. Marlijn: ‘Zoals een opa, die zijn kleinzoon niet kon voorlezen. Toen hij dat toegaf, stonden de tranen in zijn ogen. Nu kan hij wel voorlezen en is hij taalambassadeur namens het Taalhuis. En zo worden er meer succesverhalen verteld tijdens de  concerten van René Karst. Mensen die blij en opgelucht zijn dat zij zich nu beter kunnen redden. Ja, dat doet écht wat met ze.’ 

Tekst: Robbert Willemsen

Slechtere gezondheid, werkloos en schulden

Onderzoek heeft uitgewezen dat personen die niet goed kunnen lezen, schrijven en rekenen vaker werkloos zijn of een lager inkomen hebben, een slechtere gezondheid hebben en maatschappelijk minder actief zijn.

Het lukt laaggeletterden bijvoorbeeld niet om een formulier in te vullen, post te lezen, een routeplanner te gebruiken, informatie op een bijsluiter of etiket te lezen of financiële producten te beoordelen. De helft van alle mensen die schulden heeft, is laaggeletterd.

Meer dan de helft van alle laaggeletterden heeft Nederlands als moedertaal. Het grootste deel daarvan bestaat uit oudere autochtonen die een middelbare beroepsopleiding hebben gevolgd. Dat is ruim een half miljoen mensen in Nederland.

Laaggeletterdheid ontstaat op meerdere manieren. Bijvoorbeeld als mensen weinig opleiding hebben genoten. Bovendien gaan schrijf- en leesvaardigheden achteruit als mensen nauwelijks lezen of schrijven. Als zij zich niet blijven ontwikkelen, raken ze achterop in een steeds complexer wordende maatschappij.

Data en kaarten reserveren

De concerten van René Karst in Midden-Drenthe in het kader van ‘Letter voor Letter’ zijn voor inwoners van deze gemeente. De data van die optredens zijn woensdag 16 oktober (Het Kompas in Smilde), donderdag 17 oktober (De Raat in Beilen) en woensdag 30 oktober (Annie Londo Buurthuis in Westerbork). Mensen kunnen kaarten reserveren via telefoonnummer 088 0128333.

Tijdens deze avonden komen mensen op laagdrempelige wijze met de Nederlandse taal in aanraking. Marlijn Eendhuizen: ‘Het onderwerp ‘moeite met lezen en schrijven’ komt op een gezellige, ongedwongen manier aan de orde. Er zijn taalambassadeurs aanwezig. Een taalambassadeur is een bewoner uit Drenthe die zelf, op latere leeftijd, heeft leren lezen en schrijven. Zij vertellen over hun eigen ervaringen.’

Medewerkers van de bibliotheken staan tijdens de concerten klaar om in contact te komen met bezoekers en hen beter te leren kennen. Marlijn: ‘En we hopen dat mensen zich dan aanmelden bij het Taalhuis.’