Dieven azen op dure gps-apparatuur van boeren: in minder dan een jaar dertig meldingen in Noord-Nederland

Boeren volgen, loodsdeuren eruit frezen en als het moet de waakhond uitschakelen met een pilletje. De rondtrekkende bendes die het hebben voorzien op dure gps-apparatuur van akker- en loonbouwers deinzen nergens voor terug. Hoe groot is het probleem in onze regio? En valt deze vorm van diefstal te voorkomen?

Midden in de nacht wordt de Drentse akker- en loonbouwer Tim Pomper in mei vorig jaar wakker van kraaiende hanen. Hij schiet uit zijn bed, loopt naar buiten en ziet zijn machines binnen ongeschonden staan. Buiten is het een ander verhaal. De machines daar zijn ontdaan van de peilbakens en bijbehorende bedieningssystemen. De schade: 60.000 euro.

Om wat voor apparatuur gaat het precies?

,,De gps-systemen die wij verkopen hebben gps ontvanger op dak, die signalen van verschillende satellieten ontvangt”, legt Fred Kwebeman van Vantage Agrometius uit. ,,Met die signalen wordt de plaats van de machine bepaald. De systemen die het meest worden gestolen worden vaak gebruikt om de trekker automatisch recht te laten rijden.” De systemen maken dat boeren tot op de centimeter nauwkeurig gewassen en akkers kunnen indelen en bijvoorbeeld bemesten.

Ook de bedrijfsvoering wordt door diefstal beïnvloed. In veel gevallen staan de perceeldata in de systemen. In sommige gevallen is het ook de bediening van je werktuig - en is de trekker na de diefstal dus een tijdje onbruikbaar.

De diefstal van gps-apparatuur bij akker- en loonbouwers kreeg onlangs landelijke aandacht. Bij loonbedrijf Vink in Dwingeloo ontvreemdden dieven halverwege juli twaalf apparaten. De waarde: zeker 100.000 euro. De politie meldde een forse toename van dit type diefstal: sinds vorig jaar april kreeg de politie tweehonderd meldingen. In Noord-Nederland was het, gerekend vanaf september 2019, dertig keer raak. Omdat de politie vermoedt dat rondtrekkende bendes heel Europa doorreizen om de dure systemen te stelen is de Europese onderzoeksorganisatie Europol inmiddels bij het onderzoek aangehaakt.

Criminele organisaties

„We hebben te maken met criminele organisaties die georganiseerd en professioneel te werk gaan", zegt politiewoordvoerder van de Landelijke Eenheid Dennis Janus. Voorafgaand aan de daadwerkelijke diefstal verkennen de dieven het terrein. „Hierdoor weten de criminelen dát er gps-apparatuur aanwezig is en vaak ook wáár de landbouwvoertuigen staan op een terrein of in een loods", schetst Janus de werkwijze van de criminelen. 

In Midden- en Oost-Nederland is het bovengemiddeld vaak raak. „Eerder zagen wij een toename in de diefstallen die begon in het voorjaar. Afgelopen jaar zijn de diefstallen echter min of meer doorgegaan, ook in de wintermaanden.” De diefstallen worden overal in het land gepleegd, maar volgens de politie opereert de bende vaak in clusters. „Zo is het bekend dat er in sommige gevallen meerdere diefstallen in één nacht plaats hebben gevonden in één gebied of zelfs in één straat.”

Ze zijn waarschijnlijk eerder geweest

Pomper herkent dat beeld. „Wij waren zelfs door de politie gewaarschuwd”, vertelt de Drent. „Ze wilden graag camera’s bij ons op het erf plaatsen omdat ze iets op het spoor waren.” Het initiatief van de politie kwam te laat: de nacht na het belletje was het raak. „We weten haast zeker dat ze eerder zijn geweest. Ze kwamen niet via de gewone ingang binnen maar zijn achter de woning langsgegaan en via een aardappelperceel binnen gekomen.” Bij verschillende bedrijven in zijn directe omgeving was het rond dezelfde tijd raak.

Pomper hoorde nadien niets meer van de politie over de diefstal. „Het enige dat ze zeiden was dat de apparatuur waarschijnlijk naar het buitenland is geëxporteerd en daar te koop aangeboden. Een tijdje geleden was ik op een bijeenkomst van boeren, daar was ook iemand van wie gps-apparatuur was gestolen. Hij had zijn eigen spullen teruggekocht uit Oekraïne, zonder dat hij het door had.”

Peter Wieringa van loon- en grondverzetbedrijf Wieringa uit Bedum kreeg in september vorig jaar ongewenst bezoek. Hoewel zijn loods goed is afgesloten, braken de dieven een stuk van de loodsdeur weg. Ook hij denkt dat de dieven zijn bedrijf in de gaten hebben gehouden. ,,Bij dit type bedrijven wordt lang doorgewerkt en we beginnen ‘s ochtends vroeg weer. De tijd dat ze onbespied binnen kunnen is vrij kort. Je bent ook wel even bezig voor je op de machine geklommen bent en de apparaten eraf zijn. Je moet dus verstand van zaken hebben en ook tijd”, concludeert hij.

Het is echt wel een groot probleem

Het fenomeen is niet compleet nieuw. In 2014 kreeg de politie-eenheid Noord-Nederland de eerste meldingen binnen. Maar met de opmars van de precisielandbouw (en daarmee het gebruik van gps-apparatuur en bijbehorende bedieningsschermen) neemt het aantal apparaten en daarmee de diefstallen een vlucht.

„Het is echt wel een groot probleem. Ik ken sowieso vier of vijf collega’s in Groningen die ermee te maken hebben gehad, gerekend vanaf vorig jaar. Het was even rustig, maar nu steekt het de kop weer op”, zegt Wieringa. Bij de brancheorganisatie voor groen, grond en infra, Cumela, is de gemelde schade alleen dit jaar al 1,4 miljoen euro. „Wij hebben maar een deel van de markt, in totaal gaat het om miljoenen”, zegt Marcel Elferink van de brancheorganisatie.

De dieven hebben zich in de loop der jaren bekwaamd, stelt Elferink. „In zo’n tractor zitten meerdere schermen. Twee jaar terug knipten ze complete kabelbomen eraf en was de schade veel groter. Nu wordt het netjes gedemonteerd. Ze weten precies wat ze moeten hebben.”

De gestolen waar wordt in de meeste gevallen niet meteen naar het buitenland gereden, weet de politie. „Het is bekend dat deze criminelen de ‘buit’ ergens verstoppen, bijvoorbeeld in een nabijgelegen bebost gebied”, zegt Dennis Janus. „Dit wordt vervolgens later pas opgehaald, mogelijk ook door andere personen in hun groepering en niet dus door daadwerkelijke dieven zelf.”

Nauwelijks aanhoudingen

Ondanks het vrij complete beeld dat de politie van de dadergroepen lijkt te hebben, zijn er nauwelijks aanhoudingen verricht. In februari werden in Arnhem drie mannen uit Litouwen aangehouden. Na vergelijking met camerabeelden bleken zij verantwoordelijk voor de diefstal van vijf gps-systemen bij een bedrijf in het Gelderse Varsseveld. Geen enkele van de diefstallen in het noorden is opgelost. Omdat de politie ervan uitgaat dat dezelfde bende(s) diefstallen plegen in het hele land ligt de regie van het onderzoek bij de Landelijke Eenheid van de politie.

„Zolang de criminelen zien dat deze apparatuur ergens waarde heeft blijft dit probleem bestaan”, zegt Peter Wieringa uit Bedum. Ook branchevereniging Cumela vindt dat meer nodig is dan alleen politieonderzoek. „Bij de leveranciers moet ook wat gebeuren”, zegt Marcel Elferink. „We zijn met hen in gesprek om ze in beweging te krijgen. Het gaat om hightech apparatuur, dat zonder problemen elders weer in de lucht kan. Je zou verwachten dat die apparatuur te herleiden is, of uit te schakelen. Dat is dus niet het geval. De reactie die wij van leveranciers krijgen is dat ze ermee bezig zijn, maar dat het lastig is.”

Alleen een ontvanger, geen zender

Momenteel kan je op de systemen van Trimble als van John Deere, het andere populaire merk, een wachtwoord instellen. Maar dat is volgens Fred Kwebbeman, vertegenwoordiger van Trimble-importeur Vantage Agrometius, eenvoudig te omzeilen. „Veel mensen denken dat omdat het om gps gaat, het apparaat gemakkelijk te traceren is. Maar de apparaten hebben alleen een ontvanger, geen zender. Ze zenden dus geen signalen uit, daarom is het ook niet mogelijk om te bepalen waar een bepaald systeem is.”

Volgens Kwebbeman wordt er bij Trimble gewerkt aan betere beveiliging. „Op zo’n manier dat de systemen alleen toegankelijk zijn voor de klant”, legt hij uit. Maar of dat de golf aan diefstallen zal stoppen betwijfelt hij. „Er wordt geld mee verdiend. Maar waar en waarom? Dat is nog steeds de grote vraag. We gaan er steeds van uit dat de systemen in het buitenland voor hetzelfde doel worden toegepast. Zeker weten doen we het niet. Misschien gaat het wel om de grondstoffen.”

Wieringa en Pomper hebben inmiddels elk op hun eigen manier maatregelen genomen om diefstallen in de toekomst te voorkomen. Wieringa haalt de machines naar binnen, de apparatuur wordt gedemonteerd en op een andere afgesloten locatie opgeborgen. Ook installeerde hij een camerasysteem. „Je bent zelf heel netjes op je spullen. Het gevoel dat vreemde mensen bij je in het pand zijn geweest is heel naar. Dat houdt je de eerste weken echt wel bezig.”

Geen high impact crime

De politie definieert de gps-diefstal niet voor niks als high impact crime, waarbij de impact op slachtoffer en maatschappij groot is. Pomper is lid van een whatsappgroep, waarin buurtgenoten verdachte situaties met elkaar delen. Afgelopen week nog werden in de buurt, op het erf van een collega, vreemde auto’s gesignaleerd. „Die zijn op camera vastgelegd en het is aan de politie doorgegeven.”

Wat ze ook doen, helemaal voorkomen lukt niet, vrezen beide ondernemers. „We laten de machines ook wel op locaties staan waar we aan het werk zijn”, zegt Wieringa. ,,Je kan de gps-bol vastmaken met een hangslot. Maar ik heb ook al gehoord dat ze die wegsnijden, of zelfs het dak doorknippen. Een dikke waakhond aanschaffen heeft ook geen zin, ik heb gelezen dat ze ergens de hond hebben gedrogeerd.”

Cumela blijft ondertussen zijn best doen om informatie te delen met de politie. Want het duurde een tijdje voordat landelijk werd ingezien dat dit een miljoenenprobleem is, stelt Elferink. „Vorige week nog waren we bij een bedrijf in Groesbeek waar het raak was. De politie uit Arnhem kwam, ze dachten dat het om apparatuur van een paar honderd euro gaat. De boeven opsporen doen wij niet, dat is aan de politie. Maar wij kunnen onze leden wel informeren.”

Want, signaleert Elferink, verzekeraars zijn nu nog redelijk coulant. „Maar zo langzamerhand wordt het wel een ding. Je kan erop wachten dat ze daar strenger in gaan worden. Jij moet kunnen aantonen dat het jouw spul is.”

Hoe bescherm je jezelf tegen diefstal en de gevolgen daarvan?

Volgens de politie is de meest succesvolle preventieve maatregel het installeren van een goed alarmsysteem, dat goed te horen is. Dat schrikt criminelen af op het moment dat zij een deur proberen open te breken of een loods in te stappen. Daarnaast benadrukt de politie dat het belangrijk is om álle verdachte situaties met de politie te delen. ,,Soms kan dit een verdachte persoon of voertuig zijn in het buitengebied, maar het kan ook iets op het terrein zijn wat opvalt, bijvoorbeeld een potentiële markering of een kleine vernieling van een deur/wand.”

Brancheorganisatie Cumela komt daarnaast onder andere met de volgende tips:

1. Stal werktuigen met gps-apparatuur zoveel mogelijk in afgesloten ruimtes.
2. Haal (indien mogelijk) gps-apparatuur van de werktuigen en berg ze veilig op.
3. Zorg voor goede terreinverlichting, bij voorkeur in combinatie met bewegingssensoren.
4. Installeer een inbraakalarmsysteem met doormelding naar een alarmcentrale.
5. Maak back-ups van de (perceel) data of sla ze op in een cloud-omgeving ter beperking van bedrijfsschade.
6. Zet een Whatsapp Buurt Preventie ‘buurt-app’ groep op, want samen zie je meer!
7. Registreer alle kenmerken zoals serienummers, Imei-nummers et cetera van alle onderdelen van de gps-apparatuur.
8. Maak foto’s van krassen, butsen, unieke uiterlijke kenmerken, typeplaatje enzovoort.
9. Zorg voor een gespecificeerd overzicht met merk, type, aanschafwaarde, aanschafjaar, registratienummer en of het apparaat vast gemonteerd is of uitwisselbaar.
10. Registreer je apparatuur via de website www.stopheling.nl van de Rijksoverheid.

Een volledig overzicht van de preventietips van Cumela is te vinden op: https://www.cumela.nl/nieuws/nieuws/preventietips-gps-diefstallen

 

Door: Leonie Sinnema